Hoe bepaal je wat je wel/niet kan?

Ly, ik denk dat jij heel veel zou hebben aan een goed mind-body programma (bijv Mariken Coacht: https://marikencoacht.nl/index.php/gratis/). Niet omdat mind-body de enige weg is en ik denk ook dat je ook heel veel zou hebben aan wat diepere therapie (lichaamsgericht, het liefst), maar omdat ik uit ervaring én de theorie weet dat angst ook je lichamelijke klachten weer kan verergeren. En daardoor wordt je wereld kleiner en kleiner. De sleutel is om niet meer bang te zijn voor lichamelijke klachten of adrenaline. Dat betekent niet hetzelfde als gewoon doorgaan en niet meer op je grenzen letten. Het is een soort balans, waarbij je accepteert dat je soms lichamelijke klachten hebt maar waarbij je wel je grenzen bewaakt. Het punt is namelijk dat je brein nu bepaalde activiteiten ook als "gevaarlijk" is gaan labelen. Je schreef eerder over dat je ouders ongevraagd binnenkomen; dat is iets wat jij niet prettig vindt, maar daardoor schiet je lijf al in de stress als je überhaupt hun voetstappen hoort. En dan krijg je ook meer lichamelijke klachten. Pijn is namelijk een signaal van je lijf om aan de bel te trekken. Zie het zo: als je je been breekt, dan doet de breuk zelf geen pijn. Het zijn je hersenen die signaleren dat jij rust nodig hebt om te herstellen van die breuk, en dus pijn "uitzenden". Je brein regelt dat jij pijn hebt als je op je been leunt, zodat je been de ruimte krijgt om te herstellen. Maar jouw zenuwstelsel is volledig ontregeld. Jouw brein labelt nu veel te veel dingen als gevaarlijk die helemaal niet gevaarlijk zijn. En dus zendt het ook pijn en adrenaline en stress uit op momenten dat je helemaal niet in gevaar bént. Zoals de voetstappen van je ouders - het is niet alsof jij sterft wanneer je je ouders hoort lopen. Maar je brein denkt dat dat risico er wel is. Wandelen en fietsen of überhaupt iets anders doen dan liggen, kan ook als "gevaarlijk" worden bestempeld. En dan krijg je dus al klachten bij het idee dat je dat mogelijk gaat doen. Want jouw brein denkt: oh ja, die activiteiten zijn gevaarlijk en ik moet voorkomen dat jij dat doet - en dus zendt het stress- en pijnklachten uit. Mijn vuistregel is: als de klachten erger worden voor ik aan de activiteit begonnen ben, dan kan ik de activiteit doen (maar wel kort en begrensd). Als de klachten erger worden tíjdens de activiteit, dan is het verstandig om te stoppen. En bovenal: als ik klachten krijg, dan zij dat zo. Ik ben ziek. Het is logisch dat ik klachten heb. Mijn zenuwstelsel is ontregeld, dus het is ook logisch dat ik hoog in de stress zit. Dat toelaten zonder te vechten is echt ontzettend belangrijk. En de analyse - die jouw brein nu zo actief aan het doen is, in een poging controle te krijgen over de situatie - gewoon laten voor wat het is en er niet meer te veel naar luisteren. Nogmaals; niet om maar constant je grenzen over te gaan. Maar om jezelf ook niet nóg meer te beperken. De OR methode heb ik al vaker genoemd, maar die is echt helpend. Waarbij je dus heel vaak rust pakt, georganiseerd, en je dus minder hoeft na te denken en te analyseren wanneer je wat doet. Want je pakt gewoon al je rust.

Ax • 02-06-2026

Maar als je grenzen door langdurig doorgaan zo klein zijn geworden? Dat niets meer kan? Ik had ook van iemand op reddit gelezen dat iemand maanden niets meer kon dan alleen op bed liggen. Dat maakt dan dat ik me afvraag of ik niet nog steeds heel erg over mn grenzen ga.

Ly • 02-06-2026

@Ly misschien dat deze anekdote je kan helpen: Na 1,5 jaar ziekte zakte ik door omstandigheden weer weg in een terugval. Ik kon ineens zowel fysiek als cognitief weer minder. In diezelfde tijd vond ik de Discord groep voor burnout lotgenoten. Wat een verademing, eindelijk mensen die hetzelfde doormaakten als ik! In die groep werden ook alle fysieke beperkingen gedeeld. Er waren meerdere mensen die niet in staat waren om langer dan 10 minuten te wandelen. En ik merkte dat het mij ook steeds minder goed lukte. Elke keer kreeg ik duizeligheidsaanvallen als ik langer ging of werd ik enorm slaperig of heel erg trillen. En dat werd steeds minder, dus ging ik ook steeds minder vaak. Op een gegeven moment ben ik uit die groep gestapt. Niet omdat ze niet aardig waren, maar omdat ik merkte dat ik letterlijk alleen nog maar aan mijn burnout kon denken. Ik was de hele dag met ze aan het praten over klachten, symptomen, ziekte. En de klachten en symptomen namen alleen maar toe. Ik heb toen met defusie mijn focus weer verlegd naar andere dingen. Naar leuke dingen: luisterboeken, legpuzzels, puzzelboekjes. Ik ging op Pinterest kijken naar leuke kleurplaten voor volwassenen en zocht naar wat ik binnen mijn beperkingen wél kon. En daarnaast ging ik weer wandelen. Korte stukjes, maar ik deed het wel. En ik focuste me zoveel mogelijk op mooie dingen: de witte sneeuw, de vogeltjes, of soms de vorm van de takken van bomen met de lucht op achtergrond. Er was ineens van alles te zien wat ik niet eerder opgemerkt had; ik heb zelfs een ijsvogel gezien. En wat gebeurde er? Ik bouwde steeds meer op. Hield het steeds beter vol. De angst van de verhalen van anderen hadden mijn zenuwstelsel ook banger gemaakt. En daardoor kreeg ik ook weer meer klachten. Toen ik me weer op andere dingen ging concentreren en minder alleen maar met mijn ziekte bezig was, ging het langzaam in alle opzichten beter met me. Het is een lastige balans, maar besef dat het geen ramp is als je een keertje net wat te veel doet. Het is echt essentieel dat je leert dat je klachten signalen zijn, maar geen gevaar. Soms doe je net wat te veel en heb je er de volgende dag veel last van, en soms valt de schade reuze mee. Andersom kun je ook heel veel rust pakken en de dagen erna toch ineens minder gaan. We denken graag dat we controle hebben over dat alles, maar dat is niet zo. Alleen maar bezig zijn met je ziekte maakt je niet beter en maakt het leven ook veel zwaarder.

Ax • 02-06-2026

Oh en als toevoeging: weet dat al die "wat als"-vragen je angstige brein zijn die controle proberen te pakken. En hoe meer je daar naar luistert, hoe banger je brein wordt. Ik weet dat het retemoeilijk is, maar met defusie-oefeningen kun je echt leren om je gedachten niet de hele tijd zo serieus te nemen. Als je weer zo'n angstige gedachten hebt, kun je hem bijvoorbeeld inspreken in een app (moet je even downloaden) die je stem vervormt. Dat haalt de lading van de gedachte af. Of het woord dat je angst aanjaagt, twee minuten lang nonstop herhalen. Of "Ik heb de gedachte dat..." voor dat soort gedachten zetten. Of je gedachten turven, die helpt mij altijd enorm, want dan ben je niet meer met de inhoud bezig maar met het aantal (ik turfde op een gegeven moment elke keer als ik iets gerelateerd aan mijn klachten dacht). Kan zijn dat je de hele dag aan het turven bent, maar je hebt toch niks beters te doen nu - en je zult zien dat je na een tijdje steeds minder vaak hoeft te turven, omdat je er steeds minder aan denkt! Ik turfde altijd gewoon in mijn hoofd, het exacte aantal was eigenlijk niet belangrijk.

Ax • 02-06-2026

@Ly Wat een vervelende situatie dat je ouders zich frustreren door jou. Denk je dat je daarom niet naar beneden durft? Ik weet uit ervaring hoe naar het is als de mensen waar je mee woont je geen veiligheid maar juist stress opleveren, ik hoop dat dat bij jou beperkt is. Het is heel moeilijk voor andere mensen om voor jou te bepalen wat je wel en niet kan. Het is juist aan jou om dat stapje voor stapje uit te vinden. Wat bij mij hielp was niet op een goede dag opeens gaan fietsen, maar kort wandelen en een bepaalde routine opbouwen rondom kort naar beneden gaan, buiten lopen, iemand bellen, wat dan ook. Als het in je routine zit zul je er veiligheid in vinden en zelfvertrouwen “ik kan dit want ik doe dit elke dag”. Dan elimineer je dus ook de stress die je krijgt van de onzekerheid of een activiteit niet teveel is. Probeer aan te voelen welke activiteiten stress opleveren en welke best fijn waren. Focus je op de fijnere activiteiten. Dingen zoals wandelen, yin yoga, doelloos tekenen, schrijven, zijn goed voor herstel en het kalmeren van je zenuwstelsel. (En dus goed op aan de routine toe te voegen) Het is idd heel moeilijk om soms te bepalen of je soms stress krijgt uit angst dat het teveel is, of omdat het echt geen goed idee is. Ik worstel hier ook nog steeds mee. Dit verschil zal je gaandeweg wel steeds beter leren zien.

Marina • 03-06-2026

Dankjulliewel voor jullie reacties! @Marina, nee dat is niet beperkt met mn familie en speelt juist. Hoe ben jij daarmee om gegaan? En ik had heel lang wel een soort routine in mn dag maar dat gaf ook druk iets te moeten. Dus ik ben bang als ik het nu weer invoer dat ik dan weer erg vanuit het moeten ga, terwijl ik juist vrijheid nodig heb mn weg te zoeken. Ik durf niet meer naar beneden omdat ik bang ben voor hoe zij er bij zitten en war dat met mijn lijf en nachtrust doet. Nog een idee hoe ik daar mee kan dealen?

Ly • 03-06-2026